X
تبلیغات
گه زیزه - ناوداران
ژیان و ناسنامه و به سه رهاتی زانا و ناودارانی کورد

مه حموودی عه بدی:

  رۆژێ له‌ رۆژان  دیم کاسه‌  سه‌رێ          له‌ گۆرێکی کۆن   هاتبووه‌    ده‌رێ

  مووچڕکێکی سه‌خت  له‌شی داگرتم          بیرکردنه‌وه‌،      له‌وێ      ڕایگرتم

  ئه‌م کاسه‌ سه‌رێ رۆژێ  له‌ رۆژان          خاون بیروهۆش له‌چرخ  و  ده‌وران

  ئاخۆ چ لاوێ   چ کچه       جوانێ          یا  پیر یا جه‌وان چه‌رخ  و  ده‌ورانێ

  ئه‌ومێشکه‌ی  له‌ ناو ئه‌و کاسه‌سه‌ره          پر  هیوا ئاوات    کام     ده‌وروبه‌ره‌

  ئه‌م خاکه‌ی که‌وا به‌ سه‌ریا ئه‌ڕۆین          دڵی کام جوانه‌وهی کام جێگه‌و شوێن

  دوا ڕۆژی  ئێمه‌ش به‌ڕاستی  وایه‌          بۆ دڵ خۆش   بکه‌ین  ئا    به‌م دنیایه‌

 

  مامۆستا ئاری ، ناوی نه‌جمه‌دینه‌و،کوری مه‌لاره‌سووڵ ذێڵێژه‌ یه‌ که‌ له‌ ساڵی (1329کۆچی)به‌رانبه‌ر به‌ (1910ز) له‌ شاری سلێمانی له‌ دایک بووه‌.مامۆستا له‌ بنه‌ماڵه‌ێکی ئه‌ده‌ب دۆس گه‌وره‌ بووه‌،به‌ واتایه‌ک هه‌م باوکی و چه‌ند برایه‌کی ،هه‌ر چه‌ند ناویان ده‌ر نه‌کردووه‌، مه‌زاقی شێعریان هه‌بووه‌.

  سه‌ره‌تای ده‌س پێکردنی ‌خوێندنی ساتی منادڵی له‌ حوجره‌ی مزگه‌وت لای باوکی بووه‌. پاشان چووه‌ته‌ قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی شه‌ش ساڵی خوێندوه‌ .دوای ئه‌وه‌ی که‌ زه‌ماند ئه‌کات،له‌"کارگێری نه‌خۆشی ئاژه‌ڵ و کشتوکاڵ"وه‌ک جیره‌ خۆرێک دائه‌مه‌زرێت.هه‌ر وه‌کو له‌ چه‌ند هۆنراوه‌یه‌کا به‌ر چاومان ئه‌که‌وێت که‌ "ئاری"ووڵات و خاک و نیشتمانه‌که‌ی خۆشویستووه‌.هه‌ر بۆیه‌ له‌ ساڵی 1946دا به‌ هۆی کوردایه‌تی و لاینگری له‌ کۆماری کوردستان له‌ مه‌هاباد ئه‌ویش یه‌کێک له‌ وانه‌ بووه‌ که‌ ده‌سگیر کراوه‌.پاشان له‌ به‌غدا دوایی دادگایی کردنی، دوور ئه‌خرێته‌وه‌  بۆ"حیلله‌ و که‌ربه‌لا".

  له‌ هێلانه‌ی       دڵا تۆوی     رواوه‌          ڕه‌گ و ڕیشه‌ی له‌ گشت گیانا بڵاوه‌

  له‌ قووڵی تۆی ده‌ر‌وون و ناخی گیانم          به‌  جۆرێ بنج  و  بێخی  داکوتاوه‌

  که‌وا ئه‌و تۆی ده‌روون و ناخی گیانه‌          ئیتر جێگه‌ی شتی که‌ی  تیا نه‌ماوه‌

  ئه‌ویش    سه‌رئه‌فرازی        ووڵاته‌          که‌ چه‌ن هه‌وڵ و خه‌باتی بۆ دراوه‌

  له‌ ڕیی  ئازادییا    ئه‌م کورده‌ مه‌رده‌          هه‌زاران خوێنی      لاوانی ڕژاوه‌

  ...

  خودا!ناکۆکی  ئه‌م خاکه  ‌ هه‌تا که‌ی          به‌سه‌ ئیتر     هه‌تا ڕێی چاره‌ ماوه‌

  ئیتر "ئاری" له‌ ڕێگای ئاو و خاکی          ئه‌بی سه‌ر دابنێ     ڕێگه‌ی نه‌ماوه‌.

 

  دوای سێ ساڵ گه‌رانه‌وه‌ی بۆ کوردستان له‌ 1949دا له‌ که‌رکووک  له‌ ئیداره‌ی"کارگێڕی کشتوکاڵ" دائه‌مه‌زریت و پاش ده‌ ساڵ کار کردن خانه‌نشین ئه‌کرێت.پاش چه‌ند ساڵیک ئه‌جێته‌وه‌ بۆ سلێمانی له‌ "کارگێڕی ئیسکان" ئه‌بێته‌وه‌ به‌ جیره‌ خۆر.مامۆستا بێجگه‌ له‌ ‌هۆنینه‌وه‌ی شێعر،وه‌ک چیڕۆک نووسێک دوو به‌رهه‌می چیرۆکی به‌ ناوه‌کانی (قاره‌مانی هه‌ڵکه‌وتوو،نه‌ریمان-شه‌ری بابان و ڕۆم) خستوه‌ته‌ به‌ر نیگای خوێنه‌ر.

  زۆربه‌ی نووسراوه‌کانی ئه‌م  زانایه‌ له‌ گۆڤارو و ڕۆژنامه‌کانا چاپ کراون. بۆ وێنه‌ له‌ "گه‌لاوێژ"(1939-1949)دا شیعر و نووسینی بڵاوکراوه‌ته‌وه‌. وا دیاره‌ هیج به‌رهه‌مێکی له‌ چاپکراوی وه‌ک کتێب نه‌هاتوه‌ته‌ ناوو کتێبخانه‌ی کوردیه‌وه‌.زۆرم حه‌وڵدا که‌ دیوانی ئه‌م زانا به‌رێزه‌م ده‌س که‌وێت، به‌ڵام به‌ داخه‌وه‌ گیرم نه‌که‌وت!

  له‌ ساڵی 1968دا به‌ هۆی نه‌خۆشی دڵه‌وه‌ ماڵئاوایی له‌ژین و خاک و گه ل کرددوه.

  ....................................................................................

  سه‌رچاوکان:

  مێژووی ئه‌ده‌بی کوردی(دوکتور مارف خه‌زنه‌دار)

  دایره‌المعارف کردی(سه‌دیق سه‌فی زاده‌ بۆره‌که‌یی)

-------------------------------------.

+ نوشته شده در  یکشنبه چهاردهم اسفند 1390ساعت 22:23  توسط مه حموود   | 

گه زیزه(سه فوه ت)

مه‌‌حموودی عه‌بدی:شاعیر و نووسه‌ر و زانای به‌ ناوبانگ مه‌لاموسته‌فای سه‌فوه‌تی کووری حاجی مه‌لا ره‌سوول  كووری مه‌لاشه‌ریف ده‌لێره‌یه‌*له‌ ساڵی(1324)کۆچی له‌ سلێمانی له‌ دایک بووه‌.

  ئه‌م زانایه‌ پاش فێربوونی قورئان و سه‌ره‌تا و به‌رایی خوێندن ونوسین؛بۆ زیاتر ئه‌وگرتن و فێربوون روو ئه‌کاته‌ حوجره‌و ده‌ چێته‌ خزمه‌تی زانا و مه‌لاو عالمه‌ ئاینیه‌کان وه‌ک زانیاران (شێخ عومه‌رئه‌بنلقه‌ره‌داغی)و(شێخ باباعه‌لی)و(شیخ موحه‌ممه‌دئه‌مینی بێژه‌وی) و.. له‌ پێشگایانا خه‌ریکی وه‌رگرتنی سه‌رف و نه‌حوو  و مه‌ نتیق(منطق) و راڤه‌(تفسیر)ی ئه‌حادیس ئه‌بێت.ئه‌م زانایه ‌هه‌ر له‌ هه‌ڕتی مناڵیه‌وه‌ خه‌ریکی شێعروه‌رگرتن و له‌ به‌ر کردن بووه‌،بۆ وێنه‌ بروانه‌ چۆن له‌ ده‌وروبه‌ری ساڵی(1337)ی کۆجیدا،له‌ شوێنێک به‌ ناوی (کارێزی حاجی مه‌لا عه‌لی)له‌ گه‌ڵ(مه‌لاحه‌مدوون)ناوێک که‌حافیزه‌ کویرێکی زانا بووه‌،ئه‌که‌ونه‌ شه‌ره‌ شعر.

  مامۆستا سه‌فوه‌ت پاش ته‌واو بوونی ، له ‌ مه‌زگه‌وتی"بارچاووش"ئه‌بێت به‌ هه‌ڤۆتکار(مدرس) له‌ سلێمانی. له‌م زانایه‌ که‌ ده‌ستێکی به‌رزی له‌ نووسینی شێعرو وه‌رگێرانا بووه‌، بێجگه‌ له‌ دیوانه‌که‌ی چه‌ند کتێبی دیکه‌یش وه‌ک (گولستانی سه‌عدی به‌ کوردی،رابه‌ری حه‌ج،رابه‌ری نۆێژهۆنراوه‌ی ..،هه‌شت به‌هه‌شت،دیوانی شێخ عه‌بدولقادری گه‌یلانی،مێعراجنامه‌،شانۆی ناووماڵ و فوتوحاتی یارانی پێغمبه‌ر)به‌ دیاری ماوه‌ته‌ وه‌. مه‌لاموسته‌فای سه‌فوه‌تی کاتێک که‌ ته‌مه‌نی 59ساڵان بووه‌ له‌ (1383)دا له‌ ژیان ماڵئاوای ئه‌کات.

 شێعره‌ی ‌(شێخ عه‌بدولقادری گه‌یلانی)وه‌رگێراوی سه‌فوه‌ت:

 له‌ ده‌ردا بێ به‌بی په‌رده‌   وه‌ره‌      کاشانه‌یی ئێمه‌         

                   که‌سی تێدا نییه‌، وێردت نه‌بێ خۆ خانه‌یی ئێمه‌

  ئه‌گه‌ر      ته‌شریفت بێته‌ سه‌رگڵی  وێرانه‌یی ئێمه‌          

                  ئه‌بینی نوقمی خوێناوێ جگه‌ر بووخانه‌یی ئێمه‌   

  مه‌ڵیکی باغه‌که‌ی باڵام وکه‌وتووی ده‌ێری وێرانه         

                   نییه‌  توانایی  زنچیری     دڵی دێوانه‌یی  ‌  ئێمه           

  له‌ژێرگوریچه‌یی ته‌نگا به‌ یه‌ کتای خۆم ئه‌ڵیم یاڕه‌ب      

                   ئه‌تۆی هه‌ر ئاشنامان،    تۆنه‌بی بێگانه‌یی ئێمه

                              

  سه‌رچاوه‌کان:

  تاریخ مشاهیر کرد(بابامردوخ روحانی)

  دایره‌المعارف کردی(سه‌دیق سه‌فی زاده‌ بۆره‌که‌یی)

  گولستانی سه‌عدی به‌ کوردی(مه‌لاموسته‌فای سه‌فوه‌تی )‌

-------------------------------------.

  *یان دێلێژه‌ای قه‌ره‌داخی

 

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیستم بهمن 1390ساعت 0:14  توسط مه حموود   | 

 

مه حموودی عه بدی:

عه بدو ره حیم ره حمی هه کاری:

  له ساڵی 1919ز.دا له ژماره(15)و(16)گۆڤاری "ژین"دا بۆ یه که م جار نووسه رێکی کورد وه ک شانۆنامه نووس به زبانی کوردی شانۆنامه یه ک به ناوی «مه مێ ئالان»بڵاو ده کاته وه.

  «له رووی روخساره وه پیه سه که له دوو په رده پێک هاتووه،قاره مانه کانی چوار که سن:مه مێ ئالان،له وه ندی هاورێی مه م و غولامی میری هه کاری،دایکی مه م ناوی چاڤره شه،ژنی مه م ناوی غه زاله یه.له په رده ی یه که مدا ته نیا مه م و دایکی به شداری ده که ن.له په رده ی دوومدا هه موو ئه کته ره کان به شدارن.»

  ئه م شانۆنامه یه ی که له و ساڵه دا وه ک نامیلکه یه ک له ئه ستانبوول چاپ ده کرێت (که قیمه تی  پێنج قرووشی عوسمانی بووه)ده بێت به به رهه مێکی ئه ده بی له مێژووی ئه ده بی کوردیدا.نووسه ری ئه م به رهه مه مامۆستا عه بدوره حیم ره حمی هه کاریه،که به چه ند نازناوی جۆراو جۆر وه ک (زاپسوو-ئاوی چه م) و(هه کاری) و(ع.ره حمی)ناوبانگی ده رکردووه،ئه م نووسه ره و که ڵه شاعیره کورد،کوری «سه ید محه مه د پرته و»که به پشت ده چنه سه ر بنه ماڵه ی "سه ید عه بد ولقادری گه یلانی"له "ساڵی 1890ز"له گوندی ئه لباکێ(باشقه ڵا)که ئێستا ش ناوچه یه که سه ر به شاری "وان" له دایکبووه.دایکی مامۆستا که "ئه یمه توڵا"ی ناو بوو کچی حاجی ته ییار به گ، له بنه ماڵه ی عه بباسیه کان بووه.

  سه ره تای خوێندنی له گونده که ی ده س پێ کردووه و پاشان چووه ته شاری "وان"و  کاتی ناوه ندی و ده رسی مه لایه تی خوێندووه و پاش ته واو بوون و، وه رگرتنی ئیجازه ی ده رسی ئایینی له سه ر ده ستی "سه ید عه بدولحه کیم"ی برای و"ته ها ئه رواسی"چووه ته "ئانکارا" و له په یمانگای داریا ده ستی داوه ته خوێندن. مامۆستا "ره حمی" جارجاریش سه ردانی "ئه ستامبوول"یشی کردووه و خوێندنی باڵای «ئیلاهیات»ی له زانکۆی ئه و شاره ته واو کردووه.

  مامۆستا له گه ڵ"هیدایه ت عه زیز"که له بنه ماڵه ی به درخانیه کان بووه، زه ماوه ند ئه کات. که ئاکامی ئه م په یوه ندیه دوو کور (په رته و و مه تین)و دوو که نیشک (هاڵه "خێزانی نووسه ری شه هید«مووسا عه نته ر» وژاڵه)بووه.

  له 1908دا له بزوتنه وه ی کوردایه تی دا به شداری ئه کات و ئه ندامێکی به توانا بووه.له ساڵی 1915دا وه ک یه کێک له دامه رزێنه رانی کۆمه ڵه ی قوتابیانی کورد ئه بێت به ئه ندام و له ساڵی 1918دا،واته  له ته مه نی 28ساڵیدا به هاوکاری چه ند نیشتمانپه روه ری تر «کۆمه ڵه ی پێشکه وتنی کوردستان»یان دامه زراندووه و په یوه ندی له گه ڵ رۆشنبیرانی کوردی ئه و سه رده مه، وه ک "پیره مێرد ،خه لیل خه یالی، که ماڵ فه وزی و مه لا سه عیدی کوردی و ..دا بووه.پاشان به ئاگاداری مێژوو نووسی ناودار«محه مه د ئه مین بوزئارسلان»ده بێته یه کێک له ئه ندامانی «کۆمه ڵه ی خوێندکاری کورد/هیوا» هه ر له و ساڵه دا(1918) له لاپه ره ی 11ی گۆڤاری "ژین"له ئه ستامبوول یه که م به رهه می ئه ده بی ناوبراو وه ک پارچه شێعرێک له سه ر ناونیشانی «بانگ»له دایک ئه بێت.

هشیار بووم ئه ز، دنیا هه می که ر

ب ده نگێ مه لایێ«ئه للاهو ئه کبه ر»

«ئه للاهو ئه کبه ر»ده نگی منارێ

«رابن»دبێژت،هه ر وه ک هه وارێ

«رابن»دبێژت،وه قتێ سبێیه

ساحب خه باتان، شه یتان ل پێیه

  ئه گه ر بمانه وێت که چه ند به رهمێکی مامۆستا هه کاری به خوێنه ر بناسێنین بێجکه له شانۆنامه ی «مه مێ ئالان»، ئه بێت له بیر نه که ین که له ساڵی 1919دا له ئه ستامبوول،نامیلکه یه کی شێعری به ناوی "گازیا وه لات"ئه خاته به ر نیگای خوێنه ر، هه ر له م ساڵه دا "عه قیدا کوردان(علم الحال)مه نزووما کوردی" که نرخی پێنج قرووش بووه ئاوێته ی دنیایی بازاری ئه بێت و چاوی خوێنه ری پێ شاد ئه بێته وه.هه ر وه ها«له ماوه ی ساڵه کانی 1947-1957دا (18)کتێب به زبانی تورکی له باره ی (دیانه ت و مێژووی ئیسلامه تی و لێکدانه وه ی دینی ئیسلام)له ئه سته مبۆڵ چاپ و بڵاو کردۆته وه.»هه روه ها با له بیر نه که ین که مامۆستا (11) کتێبی دیکه ی به زبانی تورکی له باره ی ئه خلاق و فلسه فه وه،به ده سنووس ماوه ته وه.« له ساڵانی 1940-1950دا گوڤارێگیشی بڵاو کردۆته وه به زبانی تورکی به ناو نیشانی  Sunnetُُ Ehliئه هلی سووننه ت، که پانزده رۆژ جارێک ، بۆماوه ی حه وت ساڵان، له ئه سته مبۆڵ بڵاوکراوته وه.» هه کاری جگه له شیعر کۆمه ڵێک کورته وتاری ئه ده بی و سیاسی کۆمه ڵایه تیشی وه ک نمونه یه کی جوانی سه ر هه ڵدانی په خشان (شه ری تۆپان خلاس بوو ئیرۆ شه ری قه له مانه –حالێ مه یه حازر- ئییتیفاق -وه لات)له "ژین"دا پێشکه شی خوێنه ری ئه کات.

  له باره ی به رهه م و کتێبی مامۆستا هه کاریه وه  (که به کوردی و تورکی بڵاوی کردوونه ته وه ) له مه ر چه ند هۆیه ک ،ئه م ئاسه وارانه ی جێی سه رنج و رامانن،:

  1.«هه کاری ،یه که مین شاعیری هاوچه رخی کورده ،که به رهه مه کانی خۆی(بیست پارچه شیعری)له گو ڤارێکی کوردیدا بڵاوکردبێته وه،هه روه ها گۆڤاری کردبێته ده ستاوه ردێک بۆ گه یاندنی پرۆژه یه کی نوێکردنه وه ی شیعری.»

  2.هه کاری  یه که م شاعیری کورد بووه که له کاتی ژیانی خۆیا دیوانه شێعرێکی (گازیا وه لات)ی له چاپ دراوه.

  3.هه ڵبژاردنی ناو نیشان له سه رشیعر (به په یره وی له هۆنراوه ی شاعیره مۆدێرنه کانی رۆژئاوا).

  4. ... زۆر که س لایان وایه (وه ک مامۆستا فه رهاد پیرباڵ)که مامۆستا "ره حمی هه کاری"رۆڵێکی به رچاو و باشی له بواری تازه کردنه وه ی شێعری کوردیدا ئه نجامداوه واته ئه م ته پشته ی مامۆستا هه کاری«چه ند ساڵێکیش ده که وێته پێش نوێخوازی و هه وڵدانه کانی ره شید نه جیب،عه بدوره حمان به گی نفووسی ، شێخ نووری شێخ ساڵح و مامۆستا گۆران»یش.

  5.«هێنانه ئارای بابه ت و تێمی نوێ بۆناو شیعر،به ڵگه و و نیشانه یه کی دیکه ی نوێخازی شاعیره.»وه ک بابه تی سۆزی دووره وڵاتی له

(عه شقا وڵات):

(بوهار هات،شین بو گیا     جل به رکرن خمڵێن چیا

گه شتان بکه ن سه ر کانیا     ژ خیزێ دچت شبهێ زیا                                                                  

به راق و پاک و سافیا

                      عه شقا وه لات،عهشقا وه لات

                      ته جه رگ و مێلاکێ مه پاهت..)

و ویسڵه ت و یان نه زانین:

(ئه ی جه هل و نه زانین تویی دژمن، تویی خائین

زولما ته یه هێلان هه می بێ سه نعه ت وبێ دین

قه هرا ته یه وێرانه کری ئاه...وه ته نێ من

کینا ته یه بێ لانه کری جیسم و ته نێ من

سه روه ت ته ژ مه ستاندییه بێ ماڵ و دراڤن

ئه م مایینه به له نگاز و فه قیر،خانه به لاڤن

ده ردێ ته یه مه علوول کری،ئه م خوه نه زانین

ئه م کینه؟کورێ کێنه؟ئه م ئێخسیر و گاڤانین؟

یان ئه م ژی خوه دان شان و نه سب،قه و مێ نه جیبین؟

به هرا مه هه یه، ئه م ژی خوه دان به هر نه سیبین؟

دنیا وه کی چێکر خوه د ێ ،به هرا مه ژی دابوو

لاکین ژنه زانین و جه هل ، کانێ ؟ فیدا بوو.)

هه ر وه ها ناوه رۆک و تێمی (بانگکردنی میلله ت بۆ یه کییه تی و شۆرش و به ره و پێشکه وتن)که له شیعره کانی(سه لایا شه ڤ)و(شه ریف پاشا):«ئیدی به سه ئه ڤ جه فا و زیلله ت       بێ عیلم و فه زل و بمنینه میلله ت»به ر چاو ئه که وێت .یان داکۆکی کردن له ماف و داخوازی ژنانی کورد بۆ وینه له (شیعری جڤاتا دایکان).هه ر چه ند ئه بێت ئه وه یش له بیر نه که ین که پێش له هه کاری «مامۆستا ئه حمه دی خانی» و «مامۆستا حاجی قادر»ئاوریان له شیعری نه ته وایه تی داوه ته وه .

  6.هه کاری له شیعره کانیا به ته نیا له سه ر یه ک جۆر کێش و عرووز، کاری نه کردووه؛واتا خۆی به کێشێکی تایبه ته وه نه به ستووه ته وه و.هه روه ها ئه گه ر چاوێک به هۆنراوه کانیا بخشێنین ئه بینین «تۆپۆگرافیای شیعر لای هه کاری گۆرانی به سه ردا دێت. دابه شبوونی پانتاییه ره شه کان به سه ر لا په ره ی سپیدا،لای هه کاری، جیاوازه له گه ڵ ئه وانی کلاسیک.»"<ل39تا40-ک ع.هه کاری –د.ف پیرباڵ>"

  7.ئاوێته کردنی چیرۆک ئاخنینی له ناو شیعردا،هه روه ها به کارهێنانی دیالۆک و ده ڤچه نگ  وئاخافتن ، وه ک قسه کردن له زمانی سێوێکه وه ویان وت ووێژ له گه ڵ بولبول...!

(بلبل، چییه نالی یا وه هه ردهه رده م!

یان هوون ژی وه کی مه بێ وه لاتن؟

..)

  8.و..

  مامۆستا هه ر له حانی لاویه وه ،تا ئه وکاته ی  که له ژیان ماڵائاوایئه کات ،هه میشه تینووی ئیسلام و ئایینی مککه بووه، بۆ پێشکه وتنی ئه م دینه له ناو کورده واریا دایم له حه وڵ و ته پشتا بووه.بۆئه م به ڵگه یه،بروانه که چۆن هه کاری  له ته مه نی 26یان 27دا له گه ڵ "سه عید نوورسی"یا،ده چێته ریزی (بزاڤی ئیسلامی)یه وه.هه ردووشیان له شه ری نیوان کفرو ئیسلاما (رووس و عوسمانی)ده چنه سه نگره کانی جیهاده وه ، ئه م جه نگه، له ساڵی 1877دا که رووس له مه ر لاینگری له مه سیحیه کانی باڵکان هه ڵگیرساند.سوڵتان عه بدولحه مید دووم بانگاوازی جیهاد رائه گینێت، بۆ به شداری جه ماوه ری موسڵمان له م شه ره دا.که به داخه وه زۆربه ی رۆشنبرانی کوردی ئه و سه رده مه به ده نگی ئه م هاواره وه ئه چن.له م شه ره دا هه کاری و نوورسی ده چنه سه نگه ره کانی پێشه وه ی جه نگ. هه ر بۆیه بریندار ئه بێت و پاشان له لایان رووسه وه هه ردووکیان به دیل ده گیرێن بۆ ماوه ی ساڵێک له به ندیخانه ی نزیک چه می ڤوڵکا ده سبه سه ر ئه بن.له 1951ز.داله گه ڵ وه فدێکی باڵای تورکیا بۆ به شداری له کۆنگره ی جیهانی ئیسلام چووه بۆ پاکستان.

  دوو قۆناخی فیکری له ژیانی سیاسی و ئه ده بی هه کاریا ده بینرێت،له 1918تا 1923دا له په نای بیرو رای مه زهبی دا ،شاعیرزیاتر ده ستی داوه ته خه باتی ناسیوونالیستی و کوردایه تی.سه رده می ژیانی مامۆستا، کاتی سه ر هه ڵدانی بیری ناسیوونالیسمی کورد راپه رینه ی مللیه ی کورد بووه،وه ک شۆرشی یه زدان شێرو شۆرشی شێخ عوبه یدوڵڵای شه مزینان و راپه رینی سمایل خانی سمکۆ له( کوردستانی رۆژهه ڵات )شۆرشی شێخ عه بدولسه لامی بارزانی وشێخ مه حموود له کوردستانی ژێر ده ستی عێراق ،«تا ده گاته داخوازینامه نێوده وڵه تی که ی ژنراڵ شه ریف پاشا له کۆنفرانسی ئاشتی له پاریس له ساڵی 1919بۆدامه زراندنی ده وڵه تێکی سه ر به خۆی کوردی »و هه روه ها سه رهه ڵدانی چه ند حیزیێکی کوردی وه ک ئیتحیاد و ته رقی)که له لایان دوو سیاسه تمه داری کورد و(د.عه بدوڵڵا جه وده ت و د.ئیسحاق سکووتی)و.. به ڵام له به شی دوومی ژیانیا واتا له 1923به م لاوه دووای ئه وه ی ئاتا تورک زمان و که لتوورو ناسنامه ی کوردی له تورکیا قه ده خه ده کات،ئه م نووسه ره به نا ئومیدیه وه،ته نیا ریگای خزمه ت به ئائینی ئیسلام ده گرێته به ر.

  هه کاری له و زانا و ئه دیبانه یه ،که ئه بێت هه میشه به و په ری رێزه وه ناوی ببرێت و یادی لێ بکریه ت . ئه گه ر له شیعر و نووسراوه کانی ورد بینه وه ، ئه بینین که چه نده له پاڵی بیر و رای ئایینی،هه ستی ناسیونایستی  و کوردایه تی به رزبووه.مامۆستا هه کاری  له ناوه راستی ساڵی "1958ز"دا فه وتی کردووه و له گۆرستانی نه جاتی به گی ئه ستانبوولا نێژراوه.

 ------------------------------------------------- 

    مه حموودی عه بدی:

   http://asoamal.blogfa.com/

 http://abdi.kurdblogger.com/

   سه رچاوه کان:

   مێژووی ئه ده بی کوردی(د.مارف خه زانه دار)

   دایره المعارفی کوردی (مامۆستا بۆره که یی)

   عه بدولره حیم ره حمی هه کاری (د.فه رهاد پیرباڵ )

+ نوشته شده در  دوشنبه ششم تیر 1390ساعت 0:48  توسط مه حموود   | 

 

چی بنووسم؟خوایه هێزی ئینشایه ک!

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

  مه حموودی عه بدی :ئه گه ر ئاورێک له ژووری دڵ ده ینه وه که م ماڵی دڵ هه یه که وێنه و تابڵۆیه کی هه زار ره نگی نه خشاوی پرله نیازو..سکاڵاو.. خۆزگه ی رابردوو.. پر له گوڵه ئه ستێره و.. گوڵه وه نه وشه ی ئه سیری ژێر سێبه ری تووترکاو.. پیکه ری بووکێکی نامراد له نێو کۆشک و ته لاری ئاغاو..تابڵۆی گوڵێکی خوێناوی برده ستی شۆخه ئه ویندارێکی دڵ ره ق و..  نیشتمانیکی کرچ وکاڵ و..دیمه نی ده مه و ئێوارانی کێژوڵه یه کی گۆزه له شان و.. سیمای ئافره تێک کوڵم ئاڵی چاوگه ش،یان پرچ ره شی  هه ورامان و..وێنه ی شوان وئافره ت و رێبوارو گۆوه ند وسه مای ..   "* هونه رمه ندی شاره زاو خامه ره نگینی هه ست ناسک وهه ست پاکی ،نوێ خوازی جوان په رستی د ڵته ری خۆش خه یاڵی ناسک بین"«گۆران»ی شاعێری هه ڵنواسیبێ و جارجار سه یری نه کا.

   کام گه وره کچ و کیژی خه یاڵاوی شۆخ و شه نگی گۆنا نه ختێک ئاڵی قژکاڵی لێو ئاڵ ملوانکێکی ده س کردی شێعری «گۆران»ی له ملا نییه و له ده رزی پچه وه... به شه رمه وه له ژێر ئاسمانی شینا ..خۆی نه داوه به ده س سۆزی سازی نه ییه وه ..بۆن و به رامه ی بسکی نه داوه به ده س قاسیدوه.. هه واڵی سه بری بۆ دڵداری  نه ناردووه ودوای سرینی گه ردی سه فه ر.. ،به سێحری زه رده خه نه ی ده م و چاوی پاش گله یی زوێر بوونی له هه ڵبه ستی ره نجاووی ..ئازیزه که ی،چاوه روانی  به سته ی په شیمانی نه کاوو.. سه ر له نوێ به نازه وه باخچه ی عه شق وئه وینی   پرنه کا له گوڵ ومه له کانی ده رونی نه هێنێته گۆو...دوای چه ند ێک له گه ڵ  ده ستێ خوشکی،" ڤێنووس" ده س له ناوده س نه ببێت به  ره وئاهه نگی ناو ران و.. ماڵئاوای له ئازیزه که ی نه کاو گوێی له به سته ی گورجی که و ره فتار ئه رۆی ئۆغر ..نه بێت.!

   به لێ «گۆران»،شاعێری هه ست ناسک و شیرن که لام و خۆش گوفتار،وێنه کێشی شۆخی و جوانی و قه شه نگی مامۆستا عه بدوڵڵا به گ «گۆران»کوری سلێمان به گ کوری عه بدوڵڵا به گ،له   1904یان  1905له هه ڵه بجه له دایک بووه.بنه ماڵه ی با پیری له به گزاده ی "میران به گی "بوون له ناوچه ی "مه ریوان" که پاشان کۆچیان کردووه ته سلێمانی و بۆ ماوه یه ک له ناوچه ی قه ره داخ نیشته جێ بوون.که زۆری پێ ناچێت روو ئه که نه هه ڵه بجه "چۆن خۆیان به جاف زانیوه"له وێ جێگر ئه بن و ئه مێنه وه.

سلێمان به گی باوکی «گۆران»چووار مناڵی بووه "عه لی،شه مسه،محه مه د و عه بدوڵڵا".عه لی و شه مسه هه ر به لاووی مردوون،محه مه دیش دوو ساڵ دوای  کۆچی باوکی له 1921دا گوژراوێ.له م بنه ماڵه ته نها مامۆستا گۆران ماوه ته وه.

   باوک و با پیری «گۆران» له شێعرو ئه ده بیاتا به هره یان بووه و به فارسی و کوردی شێعریان داناوه به تایبه ت عه بدوڵڵا به گ ناسراو به «کاتبی فارسی»  باپیری «گۆران» له زمان و ئه ده بی فارسیا ده ستێکی به رزی  بووه.

  «گۆران»سه رتای خوێندن و قورئان لای باوکی خوێندوه و پاشانیش له "مزگه وتی پاشا"ی شاری له دایک بوونی ،بووه به فه قێ که سه رده مێکی کورت به "فه قێ عه بدوڵڵا " لای خه ڵک ناسراوه. هه ر له زه مان و کاتی لاویدا ده ستی داوه ته خوێندنی شێعری شاعێره گه وره کانی فارس و کورد. خۆیشی جارجار شێعری له سه ر وه زنی کۆن داناوه. گۆران هه ر له بناری هه ڵه بجه دا گوێی ئه گرێته وه ، هه ستی سه رتای گوچ ئه کریت به وشه ی پاراوی  کوردی ره سه نی جاف و زاراوه ی هه ورامان و سازی خۆش ده نگی هه زار نه زمی مه ل وهاژه ی شه ته واو  خوره ی کانی و.. مه لی چاوی ئه پشکوێت به دیمه نی سروشتی پێ ده شت و لووتکه ی به رزی که رده نکه ش و سروشتی هه زار ره نگ و ده شتای پر له مێلاقه و چنوور و نه سرین و هه ورازی پر له سه وزای..

   پاش ئه وه که یه که م قوتابخانه ی زمانی تورک  له هه ڵه بجه دانراوه،بۆ پۆلی یه که م وه رگیراوه؛ پۆلی چواره می له سه رده می داگیر کردنی هه ڵه بجه له لایان ئینگلیزه وه ته واو کردوه.

   له دوا ساڵه کانی شه ری جیهانی یه که م سه ره تای هاتنی ئینگلیستان،بنه ماڵه ی «گۆران»یش وه ک خه ڵکی هه ڵه بجه که شاریان به جێ هێشتووه و روویا ن له لا دێکان کردووه ،له به هاری 1919روو ئه که نه چه می بیاره و هه وار ئه خه ن و له پاییزدا ئه گه رێنه وه شار.هه ر له م سا ڵه دا باوکی گۆران فه وتی کردووه .

   مامۆستا له کاتی لاویا به ناوی «عه بدوڵڵاسه بری»یه وه له 1921دا له رۆژنامه ی سلێمانی "پێشکه وتن"په خشانێکی به ناوی "ئه سه فی ماضی و ئه ندیشه ی ئیستقبال"بڵاوکردوه ته وه.

هه ر له م ساله دا محه مه د به گی برای «گۆران»به هاندانی "مسته فا سائیب"،له گه ڵ "عه بدولواحید نووریی" خاڵۆزایدا ئه یانێری بۆ قوتابخانه ی عیلمیه ی که رکووک ، له که رکووک دا شێعره ی"له که رکووکه وه بۆ دایکم "ی نووسیوه ، وه ک یه که م هۆنراوه ی «گۆران»له دایک ئه بێت:

ئه ی دا یه، ئه گه ر ئه پرسی حاڵم:

«ئێ:تۆش وه کو باقی بێ ره حم نییت،

تۆزقاڵێ،که مێ ره حم ئه زانییت!»

راستی شه و رۆژ هه ر ده ناڵم!

 

ده گریم و ده سووتێم هه روه کو مۆم،

ئاهم ئه گاته گۆشی گه ردوون؛

مات و کز و مه لوول و مه حزوون

بۆحاڵی بێکه سیی خۆم!

 

   هه ر له و ساڵه دا موحه ممه دی برایشی ئه کوژرێت و زه مانه رووی د ڵره قی خۆی به«گۆران» نیشان ئه دات.چۆن که سێکی وا نامێنێ که معاشی ژیانیان به رێوه به رێ ،هه ر بۆیه ده ست له خوێندن هه ڵئه گرێ ، هه ر له و سه رده مه وه تا ساڵی1925گه لێ جه زره به و تاڵی و ده سته نگی ئه چێژێ.

   بۆ یه که م جار له 1925دا به مامۆستا له قوتابخانه ی هه ڵه بجه  دائه مه زرێت و تا 1937له قوتابخانه کانی ئه و ناوچه یه دا ماوه ته وه. پاشان بێ کار ئه مێنیته وه دوایش به یارمه تی "تۆفیق وه هه بی" گوێزراوه ته وه بۆدایه ره ی ئه شغاڵ_به شی کاروباری رێگا_ و تا 1951 ،واتا تا گیرانی یه که می له و ئیشه دا ئه مێنێته وه،هه ر چه ند له و بینه دا له گه ڵ چه ن رۆشنبیری دیکه ی کورد چه ند ساڵێک ئه چێته "یافای فه له ستین"له ئێسگه ی رادێو به مه به ستی به شداری له خه بات له دژی فاشیزم به شی کوردستان ده که نه وه.

یه که مین کۆمه ڵه شێعری مامۆستا به نێوی "به هشت و یادگار" له 1950له سه ر ئه رکی مامۆستا (عه لائه دینی سه ججادی)له چاپخانه ی به غدا له چاپ دراوه. ناوه رۆکی ئه م به شی دیوانه ی هه روه ک و خۆی له سه رتای کۆمه ڵه شێعرێکیدا ئاماژه ی پێ کردووه"سه رانسه ر له گه ڵ  بابه ته کانی جوانی و دڵداری خه ریکه" و مامۆستا پێشکه شی ئه کات به و"شۆخ و نازدارانه که جوانییان وه ک تێغ نابرێ،وه ک چرا پێش چاو رووناک ئه کاته وه".

سه ردمێک بوو دنیای گیانم تاریک و چۆڵ بوو،

کام"به رۆچکه"ی گه رمه دڵم چه شنی سه هۆڵ بوو،

قه ریحه م وشک،ته بیعه تم زه رد و ژاکاو بوو

زه رده خه نه م ئاخی سه ر لێو،فرمێسکی چاوبوو

..

تاوێ نه گه را چه رخی موخالیف به حیسابم

بێ ناڵێ نییه سانییه یه ک تاری روبابم

...

   له نوامبری1952دا له به ندیخانه دێته ده ر و ئه روات به ره و سلێمانی و ئه بێ به  به ر پرسی رۆژنامه ی"ژین" له ساڵی 1954یش دا له چاپخانه ی ژین قه سیده درێژه که ی "په یامی کورد بۆمیهره جانی چواره می گه نجان و قوتابییان له بوخاریست"له چاپ ئه دات.

ئه ی کۆتره سپیه که ی ناو هێلانه ی به رز!

له گیانی پیکاسۆئیلهام ئه که م قه رز

ئه مه وێ بتخه مه سه ر باڵی فرین

به راستی بت نێرم نه ک به خه و

..

   ئه یلوولی ساڵی 1954مامۆستا "ژین"به جێ ئه هێڵێت دووای زۆری پێ ناچێت له17/1ئه م ساڵه دا بۆ جاری دووهه م له گه ڵ کۆمه ڵێ له ئاشتی خوازان ئه که وێته به ند و حوکمی یه ک ساڵ به ندو وساڵێ خستنه ژیر چاوه دێری پۆلیسی به سه را ئه درێ،هه ربۆیه مامۆستا(محه مه دی مه لا که ریم) هاورێی،ده فته ره شێعره کانی مامۆستا ئه باته لای خۆی تا له فه وتان بیان پارێزێ،پاشان به ئه مانه ت تاساڵی1958 ئه یان داته ده ست خێزانێک له سولیمانی. مامۆستا (محه مه دی مه لا که ریم)دۆستایه تی خۆی برانبه رگۆران و نه ته وه و گه لی کورد، ته واو ئه کات و هه ر شێعرێکی تازه یش که مامۆستا ئه ی هۆنێته وه ئه ویش لای خۆی ئه نوسێت تا خزمه تێکی که ی به ئه ده بیاتی کورد کردبێت.

گوایه «گۆران»حه پسه که ی له سلێمانی و که رکووک و کووت و یه عقووبه و نوگره سه لمان و چاوه دێریه که ی له به دره به سه ر بردووه.

پاش به ربوونی له به ند له 12/9/1956 بۆ گوزرانی ژیانی ئه بیت به چاوشی عه مه له له به غدا له پرۆژه حوکمیه کانی بنیاد. کاتێکیش که ئیسرائیل هێرش ده باته سه ر ده وڵه تی عه ربی میسر،دوای راس بوونه وه ی عه ره به کان له ئیسرائیل به داخه وه کورده کانیش به ناوی یه کگرتووی ئیسلامی له گه ڵیان پیمانی برایه تی ئه به ستن و ئه وانیش ده نگیان ده خه نه پاڵ میلله ته کانی عه رب. زۆری پێناچێ دیسانه وه دوای چه ند مانگێک  له 17/11/1956 ئه که وێته وه  به ند و تا 10/8/1958پاش سه رکه وتنی  شۆرشی پبرۆزی ته مووز تیا ئه هێڵرێته وه.

   دوای رزگار بوونی  له زیندان ئه گه رێته وه بۆسلێمانی و پاش ئه وه بۆ ماوه یه ک له گه ڵ وه فدێکی میللی سه ر له یه کێتیی سۆڤیه ت و چینی میللی و کۆریای دیموکراتی ئه دا.

له 1958دا مامۆستا گۆران به نیاز بووه کۆمه ڵه شێعرێک به ناوی "سروشت و ده روون"له چاپ دا که به داخه وه دوای خستنه ژێر چاپی ته واوی نه کرد که پاشان له لایان «هۆگر»ی کوری و براکانی له 1968دا به ناوی "سروشت و ده روون له گه ڵ ئۆپه رێتی ئه نجامی یاران"له چاپ دراوه.

   له 1959دا به ر پرسی گۆڤاری "شه فه ق"ئه گرێته ئه ستۆ و به ناوی "به یان"ده ری ئه کاو له ئیسکانی سلێمانیش دا ئه مه زرێ وله  ناوه راستی 1960له سه ر کار لا ئه برێت.دوای لا بردنی ده چێته به غدا و ئه بێ به موحازه ره ده ر(قسه که ر) له به شی کوردیی کوللییه ی ئادابی زانکۆی به غدا وه ک  مامۆستا وانه بێژ،هه روه ها ئه بێت به ئه ندامی ده سته ی نووسه رانی رۆژنامه ی "ئازادی"ش.

   له سه ره تای 1962دا ژانه سکه زۆری بۆئه هێنێ ئارام و قه راری لێ ئه برێ؛که دوای ده رئه که وه که گه ده ی(مێعده ی) تووشی نه خۆشی "شێر په نجه"بووه هه ر بۆیه عه مه لیاتێکی له به غدا بۆ ئه کرێت . دوای ئه و عه مه لیاته له نیساندا ئه چێ بۆ مۆسکۆی پایته ختی یه کێتیی سۆڤیه ت له نه خۆشخانه ی "کرێملین"و سه نه تۆریی"به رڤیخه"ئه مێنێته وه گوایه له لایان رووسه وه قه دری نه گیراوه  هه ر بۆیه دوای سێ مانگ ئه گه رێته وه بۆ به غدا.

«به ڵێ دوکتور خۆشکان!ماتم

هه ر من نیم ماتی وڵاتم

له ناو هه زارانا:تاک تاک

لێو مان هه یه پێ بکه نێ

لای ئێمه بۆ دنیای شادی

وا تازه خه ڵک هه نگاو ئه نێ

   پاش ماوه یه ک نه خۆشیه که ی سه ر له نوێ سه ر هه ڵئه داته وه و هه ر بۆیه به غدابه جێ ئه هێڵیت و ئه گه رێته وه   بۆ سلێمانی له جێدا ئه که وێه و له گه رمه ی خه زانی پاییزدا له سه عاتی نۆ و نیوی رۆژی یه ک شه ممبه به ره به یانی 18/11/1962دا به ده م هه زاران ته ماشای حه ز و هیواوه چاوی پر له فرمێسکی لێک ئه نێت و "تاری دڵی پر ئاوازه ی له جۆش ئه که وێ" و دوا هه ناسه ی حه سره تی هه ڵکێشاو بۆ هه میشه ماڵئاوای له گه ل و نیشتمانی ئه کات.  

له ده ریاوه قه تاری هه وری بارشت که وته دووی پێشه نگ،

به سه ر سنگی چیادا چۆکی داداوه،کش و بێده نگ

به سه ر پاییزی زه ردا با به خۆر بگری،به کوڵ بگری،

له سه ر ئاخر گه ڵا،ئاخر چڵی ته نیایی گوڵ بگری!

به خوربگری،به کوڵ بگری:به سه ر ده شت و ده ری وشکا،

به سه ر داری گه ڵای زه ردا ،به سه ر پووشا،به سه ر درکا،

به سه ر سه ر چاوه یی کزرا،به سه ر زیخی چه می دێما،

به سه ر هه ر وشکی یێکا وا له هاوینی گه رم جێ ما..

به ڵێ بگری،به کوڵ بگری،هه تا ئاخر دڵۆپ بگری،

به گریه ی هه وری پاییز با نوقوم بێ سینه یی کزری!

به فر ئاسۆی بڵند بگرێته چوار چێوه ی بلورینی،

له چه م هه ڵسێ خوره و هاژه ی شه پۆلی ئاوی خوێنینی!

دڵۆپی سارد و فێنک با له  سه ر دارو ده وه ن برژێ،

په پووله ی زه ردی ئاڵتو.نی له سه ر لق هه ڵوه رێ،بپژێ

به ڵێ!بگری هه ور،بارانی پاییز،بێ وچان بگری،

له سه ر باغچه ی گوڵێ واسیس ئه بێ ئاخر چڵی عومری!

بگرمێنێ،ته پ و نم دابکا،بیکاته شه ست،هه رگیز،

نه وه ستێ قوڵپی گریانی،نه وه ستێ هه وره که ی پاییز؛

ته بیعه ت زه رد و ژاکاوه،له حاڵی گیانککه نشتایه،

نیشانه ی ماته می پاییژله فرمێسکی درشتایه!

پاش مه رگی له ساڵی 1971دا بۆجار ێکی که "به هشت و یادگار"ئه مجار له گه ڵ "فرمێسک و هونه ر و دوو هاوینه گه شت"له به رگێکا له سولێمانی له چاپ ئه درێت.

هه ر چه ن ئه که م ئه و خه یاڵه ی پێی مه ستم،

بۆم ناخرێته ناو چوار چێوه ی هه ڵبه ستم!

لێکدانه وه ی ده روون،قسه ی زمانم:

بۆچی وه ها دوورن له یه ک؟ نازانم!

...

   ماموستا زۆر به ئاواته وه بوو تا پێش مه رگی دیوانه شێعره که ی له چاپ بدرێت (هه ر چه ند له کاتی ژیانیا له 1950و1954دا سه دیوانه شیعری"به هه شت ویادگار"و"فرمێسک وهونه ر"و"په یامی کورد"هه ر وه ها له 1953و 1961داهه ڵبه ژارده یه کی چیرۆکی بێگانه وهێندێ سه رنجی ره خنه گرانه ی به چاپ گه یاندووه) "به ڵام به داخه وه ئه و ئاواته ی له گه ڵ خۆی برده گڵ و به دیهێنانی به جێ هێشت بۆدۆستانی شێعری" وله 1978لیژنه یه ک پێکهاتوو له «مامۆستا محه ممه دی مه لا که ریم ،  دوکتورعێزه دین مسته فا ، کاکه ی فه للاح ، حه مه که ریم فه تحوڵڵا ، جه لال ده بباغ و هۆگرگۆران و هێرۆگۆران و ئه ژی گۆران"بۆ کۆ کردنه وه ی به رهه م و  شێعره کانی که زۆربه ی له گۆڤارو رۆژنامه کوردییه کانی ده ره وه و ناوه وه ی عێراق بڵاو کرابوونه وه، وه ک گۆڤاری"هاوار"ی سوریا و  رۆژنامه ی"ژیانه و"و "ده نگی داس"و "ژین"و ئازادی"و گۆڤاری "گه لاوێژ"و"ده نگی گێتی تازه"و "هیوا" و"شه فه ق" و "به یان"و "بڵێسه"و رووناهی"و نامیلکه ی "دیاری لاوان"و یادگاری لاوان"ی عێراق.ئه که ونه ته قالاووحه وڵدان وبه م بۆنه یه وه ئاگاداری و بانگه وازێک بو ئه ده ب دوستان له رۆژنامه ی «بیری نوێ»ژماره ی 277و «پاشکۆی عێراق» ژماره کانی 12و13بڵاوو ئه که نه وه بۆ ئه و وانه ی شێعری بڵا و نه کراووی «گۆران»یان لا یه .له ئاکامدا دیوانه که ی له ساڵی 1980ئه کۆیته به ر چاوی خوێنه ر وهۆگرانی شێعری کوردی.

دیوانی گۆران پر له شێعری هه ست بزوێن پر ناوه رۆکه ،«بابه تی شێعری "گوران"نیشتمانی بێ یان دڵداری ،باسی جوانی سرۆشت بێ یا ده ربرینی ئێش و ئازار،خاوه نی ته عبیری جوان و به یانی به هێزن.»

   گۆران شاعیری راڤه و وه سفه نه ک به ته نها بۆ جوانی، به ڵکوو بۆ هه موو دیمه نێک، بێ ئه وه ی که بمانه وێ له م باره یه وه زیاده ره ۆیمان کرتبێ، خۆی داوێتی به ده سته وه.

..قژکاڵی لێو ئاڵی پرشنگی نیگا کاڵ

ئه ی کچه جوانه که ی سه ر گۆنا نه ختێک ئاڵ

..

سه رگۆنا نه ختێک ..زۆر نه وه ک په ره ی گوڵ! سوورێکی ئێجگار کاڵ.وێنه کێشێکی توانا،که فڵچه ی هه ستی  له ره نگی سرووشت ئه داو دوای زمپه ره ی وشه کان ئاوا تابڵۆێک ئه نخشێنێت.

 

یان:

..وه ختێ که ئه که ی چه شنی نه سیم له نجه به ره و ماڵ

ئه گریجه ی ته ر په خشه له سه ر کوڵم و خه ت و خاڵ

شه ر یانه :شه ماڵ،په نجه له سه ر ره نگی ره ش و ئاڵ

ئێواره یه وا،هه ڵگره سا گۆزه یی تازه

..

وشه کان وه ک ئه کته ری سه ر شانۆ دێنه قسه و له گه ڵ خۆیان مشت و مریانه و ئه دوێن بۆ بینه ر. له سه ر شانۆ«ده لاچۆ با کوڵمی ئاڵ ده رکه وێ.شه ماڵیش ئه گریجه ی ره ش و ته ر ئه داته وه به سه ر کوڵمی ئاڵا و ده ڵێ:من حه زم له م ئه گریجه ره شه یه...»

 

یان:

له جه رگی په رده وه تک تک دڵۆپی عوود ئه رژا،

به نووکی ته ئسیری

ته ره ب ئه هاته خرۆش،تالعی سروور ئه پژا!

به ئاهی دڵگیری:

   واپێمان ئه ڵێت شاعیر له هۆلێکدا به رامبه رو روو ده رووی په رده ی دادراوه ی شانۆیه کی ده س پێ ناکراو دانیشتوه و جار جار ده نگی عوود ئه رژێته هۆده که وه."«به نووکی ته سیری»ئه وئاوازه«ته ره ب ئه هاته خرۆش و تا لیعی سروورئه پژا».

 

یا:

به ڵام ته بیعه ت هه ر گیزاو هه رگیز

بێ رووناکیه بێ بزه ی ئازیز

   «..که هه میشه سروشتی به جوانیی ژیانه وه به ر چاو خستووه»

   مامۆستا هۆنراوه ی له گیان و رۆحی خۆشتر ویستووه هه ر بۆیه له په خشانی "ئه نجامی هه ڵبه ست"ا تکا له "خه رامان" ئه کات که رازی به کوشتنی خۆیه تی ئه مما ئه وه ی پێ نه کا که شیعرێکی به ده ستی خۆی ئه نجن کا:

   (به ڵێ خه رامان!خۆکوشتن ئاسانتره،چونکی ئاده میزاد بۆمردن له دایک ئه بێت به ڵام شیعر سوتاندن ،ئه فسووس،ئه فسووس.)

   لای «گۆران» "شیعر بولبولێکه له هێلانه ی دڵا زاوه،له عاسمانی دڵداریا په ر و باڵی ده رکردووه ،به سه ر باخچه ی ئافره ت و جوانییا به سته ئه خوێنێ." گۆران زۆر باش ئاگاداری نوێ بوونه وه ی ئه ده بیاتی گه لانی که(تورک و ئینگلیز) بووه چۆن  نه ویستووه له ئه ده بیاتی رۆژ دوور که وێته وه هه ر بۆیه ده ستی داوه ته وه ر گێرانی نووسه رانێک وه ک (رۆبه رت هێرک و شیللی بایرونی..)

   «گۆران» یه که م شاعیری کورد بووه که شێوازی (اسلوب)(سبک)کۆنی عه ررووزی به لا ئه نێت و شێعری کوردی ئه گه رێنێته وه بۆ شێوازی"هیجای کوردی".  

مامۆستا گۆران باوری وابووه  که ئه بێت شێعری کوردی له "عه رووز"ه وه بگرێته وه بۆ سه ر کێشی "په نجه(هیجا)"ی کوردی. ئه و کێشه ی  که فلکلۆری کوردی و شیعری هه ورامی سه ر ده م ئه رده ڵا نییه کان  پی هۆنراوه ته وه. هه ر له م باره وه  دوای شی کردنه وه ی مانای شیعر له زبان چه ند ناوداری جیهانی، پاشان ئه لێت:«..به دروستیش سه رنج بده ین ئه بینین، که له گشت زمانه کانی رووی زه ویدا شیعرێک،به شیعر دانرابێ و پشتاوپشت هه تا ئێستا به جێ هێڵرابێ هه ر ئه و شیعرانه ن ، که به پێی تابه تێتی و پێوانه ی نه ته وه ی عائیدی خۆیان وه زنێک تایبه تییان هه یه.ته نانه ت قافیه ش له ناو هه ندێ نه ته وه دا به پێویستی بنجی(اصلی)دائه نرێ بۆ شیعر،ئه گه رچی شیعری ئه م نه ته وانه هه رگیز وه ک هی ئه وانی تر نه یتوانیوه به کێوی ناوبانگی ئیتاتیکی به ناوی شیعری په خشانه وه(نثری فنی)، ناو به ناو ئایا بخوێنینه وه.»

   مامۆستایش وه ک زۆربه ی گه وره شاعیرانی جیهان باوری وابووه :«که وه زن و قافیه به ند و زه نجیرێکی به بێ که ڵک و به بێ پێویست ده ستوپێی شیعریان به ستۆته وه.شاعیر هه رچه نده زاڵیش بێ به هۆی ئه رکی وه زن و قافیه وه ناتوانێ نیازی ته واوی به ره وانی بخاته سه ر کاغه ز به بێ ئه وه ی له هه ندێ جێگادا به شێکی بیره کانی له بنه ره تدا ده رنه هاوێژێ، یان له کورتی نه یان برێته وه.»

   له کۆتای دا ئه وا له باره ی شیعروه ئه دوێت و ئه ڵێت:«شیعر قسه ی رێکخراوه به ره نگێگ،که له خوێندنه وه یا هه ست به جۆرێکی وه زن بکرێت.به ڵام له و رووه وه، که شیعرلقێکه له ئه ده ب و ئه ده بیش به (رێکخستنی قسه ی جوان) ته عریف کراوه، ئه بی له بیرمان  نه چێ، که بنچینه ی ئه م ته عریفه ی سه ره وه له سه ر قسه ی رێکخراوی جوان وه ستاوه.»

    ئه م که سایه تیه گه وره یه ی  کورد به م بیره پیرۆزه وه ،به هه نگاوێکی قایم ، دێته ناو دوونیای ئه ده بی کوردیه وه.ئه و رێچکه یه ی که "شێخ نووری شێخ ساڵح" و هاورێکانی له ئه ده بیاتی تورکه وه  وه ریان  گردبوو درێژێ پێ ئه دا.ئه و نوێ خوازیه ی مامۆستا ئه بێت به هۆی ئاڵگوریه کی نوێ له دنیای ئێستای شیعری کوردیدا.

   «گۆران» بێجگه له شێعر ده ستێکی به رزیشی له بواری په خشانا بووه،هه ر چه ند «گۆران» به هۆی شیعروه ناوی ده ر کردوه و شێعره کانی زیاتر ده نگیان  داوه ته وه و سه رنجی خوێنه ریان راکێشاوه."ئه م په خشانانه ی لای ئێمه زیاتر له رووی ئیستاتیکی و روومانتیکیه وه ته ماشایان کراوه و گرنگیان دراوه تێ." په خشانی گۆران ره نگدانه وه ی سه رده می ژیانی خۆیه تی."گۆران خۆیشی به رده وام نه بووه له سه ریان و له راستیدا ئه و گرنگییه ی به شیعره کانی داوه و هه وڵی تازه کردنه وه ی تێدا داوه به و شێوه یه  له  په خشانه کاندا کاری نه کردووه."

    چاو:

   (ئه گه ر جوانی نه مامێکی سه وزی پاراو بێ چاو جووتێ گوڵی گه شه به ته وقه سه رکه یه وه، چاو:جووتێک  شا ئه ستێره یه به به رزای ئاسمانه وه،چریسکه چریسک ئه دره وشێته وه،جووتێک گه و هه ری پرشنگداره تاجی عه شق و جوانی ئه رازێنێته وه،جووتێک په نجه ری رووناکه ئه نوارێ به سه ر باخچه ی رۆحا.

   چاو:دوو په ره یه له کتێبێکی موقه ده س،پره له ئایه تی حوسن حه قیقه ته کانی رۆح،سره کانی دڵ،رازه کانی ده روونی به حه رفی نوور تیا نووسراوه،ئاخۆ له چاو به لیغتر، له چاو پر مه عناتر له چاو سیحراوتر،چ ئه سه رێکی رۆحی چ کتێبێکی به هه موو ره نگێکه وه مه قبووله.

هه ندێ چاو وه ک شه و ره شن، هه ندێکیش چه شنی پیرۆزه شینن.هه نده چاوی....)

   گۆران له هه ره ی په خشانه کانیا له سه ر مه سه له ی ژن و کاریگه ری جوانی ئه دوێت و باسیان لێ ئه کات،وه ک(چاو –فرمێسک-لاوانه –تاسه ی لێوی ئاڵ-ئه نجامی هه ڵبه ست و تاسه ی هاوده رد…)

له دوو په خشانی (ئه نجامی هه ڵبه ست ونامه ی گۆران بۆپیره مێرد)گۆران ته واو چووه ته ناخی ئه و ساتانه ی که شێعری جوانی تیدا له دایک ئه بێت:

   نامه ی گۆران بۆ پیره مێرد :(له م رۆژانه دا له ده می خۆر که وتنا،له ناو مه نزه ره یه کی  جوانی به هارا،ئاخر بێچوومان هاته دنیا،به خوێن،به کاڵا ،به باڵا،له به چکه ی کورد،له رۆڵه ی په ری ئه چوو...له خۆشیانا وه خته بوو گه شکه م پێ تگات...نه ختێک یان گه لێگ لاوازبوو..ومع مافیه لاوازی من مه تله ب نه بوو.من ته لیسمی سک و زای شیعرم ئه ویست کوردیم بۆساغ بێته وه.)

   ئه نجامی هه ڵبه ست:(کاتێک من و تۆئه مرین هه ی داخ،عیشوه و جوانی تۆ،شاعیرییه ت و عه شقی من،له رووی زه ویدا شوێنیان نامێنێ،ئه و کاته ئه م بلبله ده نووک ئه کاته وه به ناوی نه وه ی پاشه رۆژا،به ناو خواروو ژووری کوردستانا سه ر گروشته ی من و تۆ ده ماو ده م ئه گێرێ وه ک به سرهاتی شیرین و فه رهاد.       ..)

   «گۆران»هه روه ک شیعره کانی توانیویه تی له په خشانه کانیشیا تا راده یه ک له رووی تکنیکه وه و شێوه ی دارشتنه وه خۆی له به رهه می نووسه ره کانی که جوێ بکاته وه.له زۆربه ی په حشانه کانیا بێ هوده ی و جۆرێ فیرۆی و له ده سچوون و تێشکانی ده روونی و رۆحی ده بینرێت ،که له ئامانجا ئه وانه ئه بنه زنجیره یه ک په خشانی مێژوویی به وشه ی جوان و قه شه نگ که له دایک بوون و هه تا هه تایه له فه رهه نگی ئه ده بیاتی ئه م میلله تا به نه مری ئه مێننه وه.

   مامۆستا پیره مێردی نه مر له رۆژنامه که یدا ئاوا باسی گۆرانی گه ورێ ئه کات:«..ئا له م شاره دا ئه وه ڵ رۆژی مواصله تم لاوێکی زێره ک تێگه یشتوو،ره قیق و فه قه ت مه حجووب جه لبی دیقه تی کردم.ئیفراطی مه حجووبیته که ی ته قریبه ن کردبووی به مردوم گوریز.غالیبه ن گۆشه یه کی ئینزیوای پر حسس و خه یاڵی ته رجیح ئه کرد به سه ر حه یا تێکی پر جۆش و و خورۆشی ناو خه ڵقدا.

موعاره فه مان  بۆ مودده تێکی مه دید عیباره ت بوو له چه ند مولا قاتێک فه قه ت به ره به ره  مولاقاته که مان ته زایودی کرد، ئاشناییێکی موتاقابیل هاته وجوود-ئاشناییێکی فکری و حیسی قه ناعه تی کامیلم بۆ حاصل بوو که دوور له ژێر په رده ی که سیفی مه حجوبییه ته که یدا  حیسێکی ره قیق و به رز، ته بیعه تێکی شاعیرانه مه وجووده و شنه ی بایێکی خه فیف کافییه ئه و په رده یه لابدات. وه به هه موو مه حاسینی به دیعیه وه شه خصیه تی شیعرییه ی ده رخا.زه مان هات و تێپه ری ئه رز به ده وری خۆیدا چه ند خولێکی دا و نیهایه ت له سوله یمانی یه کمان گرته وه.

..

   شه وێک که دیسان له مه وزوعی شیعر و ئه ده بیات ئه دواین به ده نگێکی نزم و روویه کی سوور هه ڵگه راوه وه به عضێ شیعری خۆی له به ر خوێنده وه، زۆرم لا جوان بوو و ته ڵه بی نوسخه یه کم لێ کرد. سبه ینێ مه نظومه کانم لێ وه رگرتو که دووباره پیا چوومه وه به ته واوی ته حققوقی کرد له لام که ئه مانه زر دوور بوون له شیعری شاعیرێکی موبته دی وهیا هه وه سکارێک.عه لاوه ی ئاهه نگ و سه لا سه تی مه وضوعه کانیش جاذبیه دار و پر حه یات بوون به خه یاڵێکی ورد و بڵند هۆنراونه وه و به ته رزێکی جوان و ره وان ئه دا کرابوون.

له گوفتاری وا تێگه یشتم ئه یه وێ گۆشه ی نیسیاندا بمێنێته وه . فه قه ت من شه خصه ن ئه م ئیهماله م به رامبه ر به ئالیهه ی شیعر به جورم عه د کرد و بیننه قه رار درا به ناوی موسته عاره وه نه شر بکرێن.

به ئێفای ئه م خدمه ته ئه ده بییه زۆر مه سرورم ئه ووه ل  مه نظومه ی به حورمه ته وه خرایه به ر نه زه ری خوێنه رانی گیرام.»

*شینی گوران (ماموستا هیمن)هه ستی پاک،مێشکی تازه،بیری نوێ ---شێعری پرسوز،قسه ی به تام وخوێ...

مه حموود عه بدی

http://asoamal.blogfa.com/

http://abdi.kurdblogger.com/

 سه ر چاوه کان :

دیوانی «گۆران »چاپی دووهه م سلێمانی2001

دیوانی «گۆران »چاپی سێهه م بڵاوگه ی پانیز1386ی هه تاوی

ئا رشیڤێی به رنامه یه کی رادیۆیی؟؟؟؟

گۆڤاری سروه"ژماره ی33خاکه لێوه ی 1368هه تاوی"شاعیرانی کورد(مامۆستاگۆران) "ره سووڵ وه یسی

گۆڤاری سروه"ژماره ی119جوزه ردان1375هه تاوی" جیلوه ی شانۆلێکدانه وه شیعری  گۆران "عه تا نه هایی

چێشتی مجێور « مامۆستا هه ژار»

شێوازی شیعری گۆران «په خشان عه لی ئه حمه د»

گۆران ،نووسین و په خشان و وه رگێراوه کانی«ئومید ئاشنا»2002

+ نوشته شده در  چهارشنبه هفدهم شهریور 1389ساعت 19:36  توسط مه حموود   | 

 

حاجی قادر کوری مه لا ئه حمه دی کوری مه لا ساڵحی کوری مه لا ئه حمه دی گه وره یه و:

"باوکم ئه حمه د بوو ناوی فیکرم دێ

خه ڵقی لادێ بوو،دایکی من فاتێ"

هه ر به پێ ی ئه م دێره شێعره سه ره وه  ناوی دایکی حاجی ،فاتێ(فاتم)بووه.

له بار ه ی ساڵی له دایک بوون و مردنی حاجیه وچه ندین بۆچوون هه یه وه کو نامیلکه که ی "مه لا عه بدو رره حمان"دا هاتووه که وا حاجی له گوندی "گۆرقه ره ج"ی سه ر به شاری کۆیه له ساڵی1231ی کۆچی مانگی(1815-1816ز)و له گۆڤاری "هاوارژماره(4)ساڵی1932شام" ساڵی1232 کۆچی مانگی  (1816-1817ز)وه هه ر وه ها مامۆستا عه لائه دینی سه ججادی ساڵی 1815زایینی و مامۆستا ره فیق حه لیمی ساڵی 1232و مامۆستا که ریم شاره زایش ئه لێت که حاجی ساڵی 1815ز له کۆیه له دایک بووه.

به ڵام" دووکتور که ماڵ فواد" رای وایه که حاجی ساڵی1232 کۆچی مانگی (1817ز)له نزیک کۆیسنجاق له دایک بووه. مامۆستا بۆره که یش له کتێبی "تاریخ کرد و کردستان" ساڵی 1240 کۆچی مانگی و له گوندی "گۆرقه ره ج "ی ده ورووبه ری کۆیسنجاق و له  کتێبی "دایره المعارف کوردی"شا ئه ڵێت :که حاجی قادری کۆیسنجقی شاعیری سه ده ی سێزده ی کۆچی له ساڵی 1234 کۆچی مانگی له گوندی "گۆرقه ره ج "ی که له چه ند کیلۆمیتری سه ر به هه ولێره ،له دایک بووه!


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه نهم خرداد 1389ساعت 14:2  توسط مه حموود   | 

له ناکه س کارییا،خاکم به سه ر،رۆیی به با عومرم

خودا،سا بمژیێنی تا له به ر قاپی که سێ ده مرم

"* مه حوی پیاوێکی باڵا به رز و که ڵه گه ت،سوور و سپی و چاو گه وره و ریشێکی درێژی پێوه بوو،به نه رمی و له سه ر خۆ قسه ی کردووه.مێزه ره ی سپی کوردانه ی له سه ر ناوه و که واو سه ڵ ته و جوبه ی له به ر کردووه."


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم فروردین 1389ساعت 21:45  توسط مه حموود   | 

باوه تاهیر هه مه دانی کوری فه ریدون (حه قیقه ت بشنۆئه ز پوور فه ریدوون__که شۆعله از ته نوور سه ر د نایۆ)له شاعێره کانی سه ده ی چواروپێنج و هاوو چه رخی "توغرول بیکی سه لجووقی"بووه.به پێ کتێبی "راحه الصدور" توغرول له ساڵی 445 چووه ته هه مه دان و له گه ڵ باوه جه عفه رو و شێخ حه مشا له کێوی خدر"خضر"چاوپێکه وتنیان بووه. کاتێک باوه چاوی به سوڵتان ئه که وێت لی ئه پرسێت له گه ڵ خه ڵقی خودا چۆن ئه جولیته وه؟..


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه نهم اسفند 1388ساعت 20:40  توسط مه حموود   | 

 

زانا و شاعێری به ناوبانگی کورد مه لا عه بدوڵڵا کوری "موحه ممه د ئه فه ندی"کوری مه لا ره سوڵ" ناسراو به (زێوه ر)له ساڵی"1291ی کۆچیدا (*1295ک)و 1875ی زایینی"له شاری سوله یمانی هاتووه ته دنیاوه. قوناخی سه رتایی له شاره ته واو کردووه و پاشان بووه به فه قێ و گه لێ شوێنی کوردستان وه ک (مه ریوان،بانه،سابڵاغ،ره واندز،هه ولێروکه رکووک و...)گه راوه،دوایی فیربوونی هه موو زانستیه کانی مه لایه تی پاش15ساڵ ئیجازهی مه لایه تی وه رگرتووه و،چوار پێنج ساڵیش مه لای مزگه وت و مامۆستاتی فه قێ یان بووه.

مامۆستا ...


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه شانزدهم بهمن 1388ساعت 0:28  توسط مه حموود   | 

 زینه دین ئه بوو فه زل عه بدو ره حیم ناسراو به ئیمامی حافیزی عێراق کوری حسه ین کوری عه بدو ره حمان کوری به کر کوری برایمی رازانی له ساڵی "725کوچی مانگی "له رازانی سه ر به هه ولێر له دایک بووه ،هه ربه منداڵی له گه ڵ باوکیا چوه ته میسرو له وێ سه ر قاڵی خوێندن بووه پاشان به ره و شام و فله ستین و حیجاز سه فه ری  کردوه و لای عوله ما ناوداره کانی ئه و سه ر ده مه خه ریکی فێر بوونی عیلم و زانستی ئاینیی و حه دیس و ته فسیربووه و دوای ته واو بوونی گه راوه ته وه بۆقاهیره و ده ستی داوه ته  ماموستای ده رسدانه وه وئیرشاد و ئامۆژگاری خه ڵک.

"فتح الاسانید ، فتح المغیث بشرح الفیه الحدیث ،المغی عن حمل الا سفار فی الاسفارو.."له نوسروه کانی ناو براوه . ئیمامی حافیزی عێراق له ساڵی "806کۆچی " له م دونیایه ماڵئاوای ئه کات وهه رله میسر ته رمه که ی ته سلیمی خاک ئه که ن .

سه رچاوه :

دایره المعارف کردی "مامۆستابۆره که یی"

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه دوم دی 1388ساعت 22:38  توسط مه حموود   | 

 گه زیزه2009


ژيان و به سه رهاتى شێخ حه مه غه ريب

شێخ حه مه غه ريب كورِى شێخ مارفى قازانقايه كورِى شێخ حه مه ئه مين كورِى شێخ حسين كورِى شێخ مه حمودى كڵێسه كورِى شێخ ئيسماعيل كه به پـيرى وليانى به ناوبانگه كورِى شێخ محه مه دى نۆدێ به پـشتاوپـشت ده چنه وه سه ر ساداتى به رزنجه . شێخ حه مه بچكـۆله كورِى (كاك احمد شێخ)كچى ( شێخ حه مه مين ) ى قازانقايه ى هێناوه به رِه چه ڵه ك ده بنه وه به خاڵوانى شێخ سه عيدى حه فيد و شێخ مسته فاى نه قيب و شێخ مارفى نه قيب . هاتوچـۆى نێوان ئه و بنه ماڵه يه زۆر به هێزو پـته و و خۆشبووه به تايبه تى ئه و سێ به رِێزه هاوينان چونه ته قازانقايه له لاى خاڵيان شێخ مارفى قازانقايه ماونه ته وه كه پـياوێكى زۆر رِووخۆشو خزم دـۆست و دڵفراوان و ميوانپـه روه ر بووه سات به سات پـه يوه ندى نێوان ئه و بنه ماڵ و خێزانه پـته وتر بووه و خۆشه ويستى و دۆستايه تيان زياتر بووه له يه كه وه نزيك بوون . له ئاكامى ئه و هات و چۆيه شێخ سه عيدى حه فيد –باوكى شێخ مه حمودى نه مر – زۆر شێخ حه مه غه ريبى خاڵۆزاى خۆشويستوه كه ده يزانى كورِێكى دڵسۆزو ئاين پـه روه رو نيشتمان پـه روه ر و خزم دۆسته . زيره ك و ورياو چاوكراوه يه ده توانرێت پـشتى پـێ ببه ستر ێ له كاتى ته نگانه و ناخۆشيدا (فاتمه خان)


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آذر 1388ساعت 14:51  توسط مه حموود   | 

شاعیر فایق بێ که س کوری "عه بدوڵڵا به گ"ی کوری "کاکه حه مه"ی کوری "ئه لیاسه قۆچه"یه و دایک بووی گوندی سیته ک به ساڵی(1905)زایینی یه.  "****سێته ک دێیه که به بیست کیلۆمه ترێک که وتۆته شیمالی رۆژهه ڵاتی تی شاری سوله یمانییه وه، ئه وسه رده مه مه رکه زی قه زای شارباژێربوو."عبدالله به گی"باوکی فایه ق له وێ تابووراغاسی بووه،"'i cdci
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه هفدهم آذر 1388ساعت 22:2  توسط مه حموود   | 

جه واد خانی شاعێرکوری ئه حمه دخانی گه رووس له ساڵی 1252ی کۆچی له بیجار له دایک بووه وه هه رله بیجار خه ریکی فێر بوون وه ر گه رتنی عیلم وعولوم و ده رس بووه . پاش ماوه ێک رو ئه کات گران و سه فر، له گه ڵ زۆربه ی عوله ماو  شاعیرانی کورد دیدارو چاو پێکه وتنی بووه و ماوه ێکیش له کرماشان ماوه ته وه و دوای فه وتی باوکی ئه گه رێته وه ناوچه ی گه رووس . ناو براو له ساڵی 1315ی کۆچی ماڵئاوایی له ژیان ئه کات

به وینه ی خه لیل جه نارم ئیمشه و

                جه ده ست ئاهر بیزارم ئیمشه و

عاله م که س نه ما وه هانام ئیمشه و

               ئومیدم هه ر به تۆن یادانام ئیمشه و

سه رچاوه :

دایره المعارف کردی "مامۆستابۆره که یی"

+ نوشته شده در  جمعه ششم آذر 1388ساعت 1:38  توسط مه حموود   | 

 

 هاوار به‌ وه‌رگێڕان

نووسه‌ر: هادی ماجدی

 

وتارێکه‌ له‌ سه‌ر که‌سایه‌تی و ژیانی وێژه‌یی وه‌رگێڕی گه‌وره:‌ مامۆستا موحه‌ممه‌دی قازی

 

وه‌‌رگێڕان یه‌ک له‌ شێوازه‌ هه‌ره‌ گرنگه‌کانی خزمه‌تی وێژه‌یی و کۆمه‌ڵایه‌تیه‌ و کاریگه‌ری به‌رهه‌می وه‌رگێڕدراو له‌ سه‌ر وێژه‌ی وڵاتی مه‌نزڵ و ته‌نانه‌ت ژیان و داب و نه‌ریتی خه‌ڵکانی ئه‌و وڵاته حاشا ناکرێت.

وه‌رگێڕان پردێکه‌ له‌ نێوان خه‌ڵکانی ڕۆشنگه‌ر، به‌ بێ له‌ به‌ر چاو گرتنی نژاد و زمان و هتد... که‌ هه‌مووان

به‌ که‌ڵک وه‌ر گرتن له‌م پرده‌ ده‌توانن له‌ شه‌قامی شاکاره‌کانی  وێژه‌ی جیهان پیاسه‌ بکه‌ن و شتی نوێ فێر ببن و ڕه‌خنه‌ و تێبینی خۆیانی له‌ سه‌ر دابنێن. وه‌رگێڕان جیا له‌ ناساندنی دۆخی که‌لتووری وڵاتانی ده‌ره‌کی، رێگایه‌کی زۆر باشه‌ بۆ ناساندنی که‌لتوور و وێژه‌ و مێژووی خۆمان به‌ جیهانی ده‌ره‌وه‌ و ده‌توانێت بۆ چاره‌سه‌رکردنی زۆر یه‌ک له‌و کێشانه‌ی که‌ له‌ یه‌ک نه‌ناسین و لێک تێ نه‌گه‌یشتنه‌وه‌‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت یاریده‌ر بێت.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه یکم آذر 1388ساعت 0:50  توسط مه حموود   | 

 

نووسه ر:مه حموود


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  شنبه سی ام آبان 1388ساعت 22:32  توسط مه حموود   | 

سه یید عه لی کوری سه ید نیزامه ددین کوری سه ید جامی کوری سه ید محمه مه د جه واد کوری سه ید ئیبراهیم –به گوێره ی شه جره نامه ی بنه ماڵه کی خودی سه ید –ده چنه سه ر سه یدعه لی هه مه دانی برای شاعێری ناسراو(بابا تاهیری هه مه دانی)و له سه رێکی تریشه وه ده چنه سه ر دینداری به .......


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم آبان 1388ساعت 22:35  توسط مه حموود   | 

خاون و  نوسه ری( تنویرالقلوب –سعاده المبتدئین-العهود الوثیقه- ارشادالمحتاج الی حقوق الازواج-فتح المسالک فی ایضاح المناسک-هدیه الطالبینلاحکام الدین-دیوان الخطب )  شێخ محه مه د ئه مین هه ولێری کوری" شێخ فه تح و ڵڵا" له عوله مای سه ده ی سێزده و چوارده ی کۆچی مانگیه ته واو کردنی عولومی ئایینی خۆی لای عالیمانی دینی هه ولێر ته واو کردوه پاشان چووه ته حیجاز و له مه دینه ماوه ته وه ، دوای ده ساڵ مامۆستای وتنه وه ی ده رسی ئاینی چوه ته میسر له قاهیره ماوه ته وه ،سه رپه رشتی "رواق الااکرادجامع الازهر"گردوه ته  ئه ستۆ.ناوبراو هه رله قاهیره یش کۆچی دوایکردوه .

سه رچاوه:دایره المعارفی کوردی بۆره که یی

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و ششم آبان 1388ساعت 22:48  توسط مه حموود   | 

"خوورشید نه مای داواشی" کچی داواشی محه مه د و خوشکی میرزا ئه حمه د داواشی له ساڵی "1320کۆچی مانگی"له راوانسه ر له دایک بووه.

عولومی سه رتایی و ئه ده بیاتی فارسی و عه ره بی له خزمه تی باوکی و کاکی فێربووه ،ناوبراو ژنێکی تێگه یشتوو زانا بووه و له هۆنینه وه ی شیعرو هۆنراوه دا ده ستێکی بڵاوی هه بوه.

له ساڵی"1385کۆچی مانگی" له سادق ئاواکۆچی دوای کردوه، خوورشید نه ماله مریدانی ته ریقه ی (قادری)بووه ئه وشێعره یشی له وه سفی سه ید "سه فائه دینی به رزنجی هاشمی "هۆنیوه ته وه.

یه خوورشید واته ن،دایم غه مینه ن

غه مین دووریی سه فائوددینه ن

جادارعه زیزێیرئیرشادبۆ

وه کیل زینده ی غه وس به غداد بۆ

ناڵه ی مه ستانه ی ته کیه ش هه ربه رزبۆ

یه ناتای ده روێش ، ئه بدا ڵ مه رز

 مه یخانه ی مه عنیش هه ر به رقه را ربۆ

با خه به ر جه ئه مه ر له یل و نه هاربۆ

به ڵکه م جه ئه لتاف وێنه ی ئه و شایێ

رابعه ی ده وران گوم که رده رایێ

بگنۆ وه سه ر رای تاعه ت کاری دا

به ربه ێۆجه حوکم سه نگساری دا

بواچۆسه رمه ست باده ی شا که ریم

که لب ئاسانه ی عه بدولقادریم

سه رچاوه:KURDISTANدوکتور سۆران کوردستانی

                   دایره المعارفی کوردی بۆره که یی

 

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و پنجم آبان 1388ساعت 23:4  توسط مه حموود   | 

عادڵه خان
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه بیستم آبان 1388ساعت 15:22  توسط مه حموود   | 

"شێخ موس مه لا حه سه ن" ناسراو به "جگه ر خوێن " له ساڵی(1903)له گوندی "هه سار" ی سه ر به ناوچه ی ماردین له بنه ما ڵه یه کی هه ژار و ده ستکورت دێته نێو دونیای پر جه خاره وه. 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه هجدهم آبان 1388ساعت 0:35  توسط مه حموود   | 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه سیزدهم آبان 1388ساعت 23:10  توسط مه حموود   | 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه یازدهم آبان 1388ساعت 2:4  توسط مه حموود   | 

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  یکشنبه دهم آبان 1388ساعت 1:32  توسط مه حموود   | 

شیخ یوسف کوری ئه حمه د مامش ساڵی(1162)ی کۆچی له گوندی " ئه شنۆزه نگ"شاری"لاهیجان" له دایک بووه ،هه ربه منداڵی خه ریکی فێربوونی علومی سه رتایی بووه ،بو زیاتروه رگرتن و فیربوونی  حه د یس و علومی قورئانی که وته  گه ران و به ینێک له   مه هاباد و سولیمانیه و هه ولێر ماوه ته وه پاشان چوه ته سه ر ئیشی باوکی ده ستی داوه ته ئیرشاد و رێنموونی خه ڵک تاساڵی (1254)ی کۆچی که ماڵئاوای له ژیان کردوه شیخ یۆسب له هونینه وه ی شێعرا  هه ستێکی ناسکی بووه.

گه ر بپرسی تۆله حاڵم که س نیه لۆمه ت بکا

                             پیرو ئۆفتاده وغه ریبم چه ندم کێشاوه جه فا

سه رچاوه:دایره المعارفی کوردی بۆره که یی

 

+ نوشته شده در  شنبه نهم آبان 1388ساعت 22:0  توسط مه حموود   | 

موحه ممه د حوسین سه یفی قازی له "9ی بانه مه ری ساڵی 1283"ی کۆچی هه تاوی    له مهاباد له دایک بووه باوکی" میرزا ئه بولحوسینی سه یفول قوزات"،دایکی"زبیده خان"خوشکی گه وره ی          "تاج خان"واته پووری"قازی محه مه د"بوه.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  چهارشنبه ششم آبان 1388ساعت 14:22  توسط مه حموود   | 

عه لی کوری "قولی"ناسراو به لاچین"ساڵی 1215ی کۆچی" له گوندی لاچین له دایک بووه،هه رلاویه تیداگونده که ی به جێ  ئه هێڵێت وبو فێر بوونی عیلم ومعاریف روو ئه کاته کرماشان و بۆماوێک له خزمه ت"سه ید براکه" که سبی زانست ئه کا .دوای ته واوو بونی ده رسه که ی پاش ماوه ی ژیانی خه ریکی ئیرشادی جه ماوه ر ئه بێت.

ناو براو له وتن هۆنینه وه ی شێعرا ده ستیکی فراوانی بووه، شاعیر"عه لی لاچین" ساڵی    "1260" ی کۆچی ماڵئاوای له ژیان ئه کات.

شاخه ی زولفه قار لێم ئاشکاربۆ

عاله م گرد به کۆ نه ده ور یاربۆ

(لاچین)م نه رووی جیهان بێزابۆ

شاخه ی بوڵبوڵش عاشق وه یاربۆ.

'iگه زیزه2009

سه رچاوه :دایره المعارف کوردی بوره که یی

+ نوشته شده در  چهارشنبه ششم آبان 1388ساعت 0:35  توسط مه حموود   | 

بی بی ته برێزهه ورامی له سه دی چواری کۆچی له هه ورامان ژیاوه  هه ر له وێ فێری زانست وعیلم بووه،پاشان روی  هه ناوه ته  شیعر وشاعێری .

ئه ه ژنه شاعێره کورده زۆرجاران چوه ته خزمه تی "باباسه رهه نگ"بۆزیاتر فێربوونی زانست و عیلم     هه ربویه ده بێت "بی بی ته برێزهه ورامی" له په یره وان و لایه نگرانی دینی" یارسا"ی بێت

زێڵ که ران ره وشه ن         

سر سپه رده بانه وه یاری وه شه ن

بسازن په رێ وێتان یۆجه وشه ن

سه رچاوه :دایره المعارف کوردی بۆره که یی

+ نوشته شده در  سه شنبه پنجم آبان 1388ساعت 22:35  توسط مه حموود   | 

۱)ئه حمه دی کوری شێخ ئیلیاس له عه شیره تی خانیانی وڵاتی بایه زید  بۆتان ،له ساڵی "1061ی کۆچی 1650زایینی و 1030هه تاوی "له بایه زید له داییک بووه.

گه زیزه

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه پنجم آبان 1388ساعت 21:41  توسط مه حموود   | 

عه‌لی مه‌ردان : asoamalهونه‌رمه‌ندی پایه‌ به‌رز . مامۆستای مه‌قامات و گۆرانی کوردی عه‌لی مه‌ردان " به‌ وته‌ی خۆی " له‌ ساڵی1904 له‌ شاری که‌رکووک له‌ گه‌ڕه‌کی ته‌کیه‌ی شێخ عه‌لی له‌ دایک بووه‌ . مامۆستا خوێندنی له‌ ته‌کیه‌ی که‌رکووك و له‌ لای مه‌لا ساڵح ده‌ستی پێکردووه‌ و هه‌ر له‌وێشه‌وه‌ له‌ لای مامۆستای ده‌نگ خۆش ( مه‌لا ره‌ئووف ) فێره‌ ته‌جویدی قورئان بووه‌. عه‌لی مه‌ردان پاش 8 ساڵ ته‌کیه‌ و شاری که‌رکووکی به‌جێشتووه‌ و به‌ ماڵه‌وه‌ چووه‌ بۆ گوندی لیلان له‌و گونده ته‌مووژه‌نێکی به‌توانا به‌ناوی ( خدر بارام ) ناسیوه‌ که‌ سوودێکی زۆری بۆ مه‌قاماتی‌ کوردی لێ وه‌رگرتووه‌ به‌ڵام له‌ دواییدا که‌ ده‌چێته‌ به‌غدا مه‌قاماتی کوردی و فارسی و عه‌ره‌بی له‌ مامۆستایانی تری فارس و عه‌ره‌ب و کورده‌وه‌ فێرده‌بێت وه‌ك شاره‌زایه‌ك له‌ بواری مه‌قاماتی ناوچه‌که‌دا جێگای خۆی ده‌بینێته‌وه‌ هه‌ر له‌م باره‌یه‌وه‌ مامۆستا ده‌ڵێ: مه‌قاماتی کوردی سه‌رچاوه‌یه‌کی سه‌ره‌کی و ده‌وڵه‌مه‌ند بۆ هونه‌ری میوزیك و گۆرانی گه‌لانی‌ ناوچه‌که هه‌بوو‌ مامۆستا عه‌لی مه‌ردان جگه‌ له‌ ده‌نگه‌ به‌ سۆزه‌که‌ی شاره‌زای ژه‌نینی چه‌ند ئامێری میوزیك بووه‌ که‌ خۆێ ئامێری عودی زیاتر لا په‌سه‌ند بووه‌ هه‌روه‌ها شاره‌زای زمان و ئه‌ده‌بی کورد ی و عه‌ره‌بی و فارسی و تورکمانی بووه‌ و شیعری زۆربه‌ی شاعیرانی له‌ ده‌یان به‌سته‌ و مه‌قامدا خوێندوته‌وه‌ عه‌لی مه‌ردان مه‌قامزان و داهێنه‌ر کوررد پاش نیو سه‌ده‌ خزمه‌تی بێوچان بۆ ئاواز و گۆرانی کوردی له‌ ساڵی 1981 زایینی دا کۆچی دوایی کرد. له‌ دووا وته‌یدا دواده‌کات له‌ گردی سه‌یوان له‌لای شاعیران و هونه‌رمه‌ندان بینێژن تا هیچ کات و زه‌مه‌نێک له‌ هونه‌ر و هونه‌رمه‌ندان دوور نه‌بێت

سه رچاوه:alimardan

+ نوشته شده در  جمعه یکم آبان 1388ساعت 11:7  توسط زانا  | 

مه لک حوسێن خان کولیایی
ادامه مطلب
+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هشتم مهر 1388ساعت 23:36  توسط مه حموود   | 

مامۆستا سه ید ئه حمه دی حوسینی(حیسامی)ناسراوبه "سوڵتان"رۆژی دوهه می خاکه لێوه ی ساڵی"1352ی کوچی"له گوندی "هوویه"سه ربه مه لبه ندی ژاوه رۆ..


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و هفتم مهر 1388ساعت 22:39  توسط مه حموود   | 

مطالب قدیمی‌تر